تعریف مکمل غذایی
مکمل غذایی به ماده ای اطلاق می شود که پزشکان یا متخصصان تغذیه ورزشی برای نیازهای
غذایی یا طبیعی فرد ورزشکار یا جبران کمبود بعضی از موادمغذی او تجویز می کنند . مکمل های مایعات، آهن و ویتامینها از جمله مکمل های غذایی هستند . به عبارت دیگر ، این مواد با هدف اولیه تقویت عملکرد ورزشکار تجویز نمی شوند ؛ هرچند میتوانند ورزشکار را از این فایده نیز برخوردار
سازند.
تعریف ماده غذایی نیروزا :
اما این یک روی سکه است . در طرف دیگر ، مواد غذایی نیروزا قرار دارند. این مواد معمولاً در مقادیری بیش از نیاز روزانه ورزشکار تجویز آنها تقویت می شوند و هدف از تجویز آنها تقویت عملکرد ورزشکار به واسطه آثار شبه دارویی آنهاست . کراتین، کارنیتین ، بیکربنات و سیترات سدیم با این هدف تجویز می شوند ؛ هرچند همه آنها در عمل ، کارایی ادعا شده سازندگان خود را به اثبات نرسانده اند.
برخی از عوامل فیزیولوژیک ، زیست شناسی ، روان شناختی و تغذیه ای که ممکن است محدود کننده عملکرد ورزشکار باشند ، تاکنون شناسایی شده اند . ورزشکاران و مشاوران ، علمی و پزشکی آنان برای نیل به موفقیت درصدد شناسایی همه این عوامل و راههای به حداقل رساندن آثار بالقوه آنها هستند . این امر موجب به کارگیری گسترده راهبردهای تغذیه ای با توجه به درجات مختلف کارایی شان است . به غذاها و اجزایی از آنها که توان شخص را در انجام دادن کار یا اجرای مهارت افزایش دهند ، مواد نیروزا می گویند . (ویلیامز ، 1983 ) . این مواد از یک سو ، غذاهای طبیعی و از سوی دیگر ، داروها را در برمی گیرد ؛ با این همه ، در این میان ترکیباتی نیزوجود دارند که دسته بندی آنها مشکل تر است . مواد نیروزا به شماری از غذاها ، از جمله غذاهای پرکربوهیدرات (ویلیامز ، 1998) و نوشابه های ورزشی محتوی کربوهیدرات ـ الکترولیت ( مون و نیروفس ، 1998) اطلاق می شود که تأثیرشان در افزایش توان ورزشی قطعی است ؛ با این هماه معمولاً این اصطلاح بیشتر در مورد مواد یا ترکیبات غذایی خاص به کار می رود تا غذاهای کامل . ما در این کتاب به این دسته از مکمل ها می پردازیم .
ورزشکارانی که به مکمل های غذایی روی می آورند ، غالباً بیش از حد آنها را مصرف می کنند. این اشخاص معمولاً نگرانی هایی در مورد مصرف این مواد دارند که عبارتند از :
1- نگرانی هایی درباره تأثیر مکمل های مصرفی : این موضوع در واقع ، نگرانی اصلی مصرف کنندگان مکمل های غذایی است . البته ، دانستن مقدار و زمان مصرف مکمل ها و تشخیص شرایط خاص ورزشی برای به حداکثر رساندن اثر این مکمل ها امری ضروری است .
2- نگرانی از قوانین ممنوع کننده مصرف این مواد : این قوانین را مراجع حاکم بر ورزش وضع می کنند و ممکن است مانع شرکت ورزشکار در مسابقات شود.
3- موضوع ایمنی در مصرف مکمل ها : هرچند این موضوع شاید مهم تر از بقیه به نظر برسد ، اما شیوع نسبی مصرف داروهایی که عوارض جانبی شناخته شده ای دارند نشان می دهد که اهمیت این مسئله در نظر ورزشکار کمتر است.
یک اصل عمومی آن است که مصرف اکثر مکمل های مؤثر بر افزایش عملکرد ورزشی و به بیان دقیق تر داروها و هورمون ها با اصول اخلاق ورزشی مغایرت دارد . البته ، موادی که ممنوع نیستند ، در افزایش توان ورزشی بی تأثیرند ؛ مانند بیشتر ویتامینها ، مکمل های معدنی و فرآورده های گیاهی که در فروشگاههای عرضه کننده مواد غذایی طبیعی فروخته می شود . با این همه ، استثناهایی هم در این مورد وجود دارد که شامل کراتین ، بیکربنات و تعدادی از اسیدهای امینه منفرد و مواد غذایی آنتی اکسیدان است . همچنین مواد بینا بینی نیز هست که گاهی به آنها « غذا ـ داروها» گفته می شود و از جمله آنها می توان به ترکیباتی چون کافئین اشاره کرد که در غذاهای معمولی وجود دارد ، اما از آن استفاده دارویی هم می شود.
بررسی تمام مکمل های غذایی مصرفی ورزشکاران در این کتاب غیرممکن است و فقط چند مورد از آنها را بطور مشروح شرح داد. با این حال ، در نظر گرفتن بعضی از نمونه های خاص ، راز گرایش شدید به مصرف این مواد را بر ما روشن و ارزیابی کاربرد آنها را آسان خواهد کرد .
دسته بندی مکمل ها
یکی از مهم ترین راه های کمک به بررسی آثار و خواص مکمل ها در ورزشکاران این است که دسته بندی مناسبی برای این فرآورده ها در نظر داشته باشیم . دلیل اصلی این موضوع هم تعدد چشمگیر فرآورده های مکمل و شرکت های تولید کننده آنها در جهان است . همچنین باید به مسئله نشر مطالب مختلف در رسانه های نوشتاری و دیداری و شنیداری درباره مکمل ها ، به مثابه عامل بالقوه گمراه کننده مخاطب نگریست . کافی است که به اطلاعات وتبلیغاتی که هر روز در زمینه مکمل های غذایی، در اینترنت منتشر می شود توجه کنیم . متأسفانه بیشتر این اطلاعات و تبلیغات علمی نیست و ممکن است سلامت افراد را به خطر اندازد . با توجه به نقش مهمی که دسته بندی مکمل ها در شناسایی بهتر آثارو عوارض آنها دارد، رویکردهای اصلی دسته بندی مکمل ها در شناسایی بهتر آثار و عوارض آنها دارد ، رویکردهای اصلی دسته بندی مکمل ها را بطور خلاصه ذکر می کنیم .
دسته بندی عملکردی مکمل ها :
دراین دسته بندی ، سعی بر آن است که براساس خواص ادعاشده و عملکرد متحمل یا واقعی مکمل ها ، انواع فراورده ها تقسیم بندی شوند . نمونه بسیار مشهور این دسته بندی ها ، دسته بندی پروفسور رونالد موان است . این دسته بندی شامل سه گروه متفاوت از مکمل هاست که اسامی برخی از مهم ترین مکمل های هرگروه در جدول 1 – 2 بیان شده است. دسته بندی موان از بهترین روش های دسته بندی مکمل هاست و در این کتاب هم عمدتاً همین دسته بندی ملاک قرارگرفته است.
جدول 1-2 دسته بندی عملکردی مکمل ها (رونالد موان)
مکمل هایی که بر سوخت و ساز (دستگاههای) انرژی تأثیر می گذارند.
کراتین
ال کارنیتین
بیکربنات سدیم
کافئین
مکمل هایی که احتمالاً بر ترکیب بدن تأثیر می گذارند.
پروتئین و اسیدهای آمینه
پیکولینات کروم
بتاهیدروکسی بتامتیل بوتیرات (HMB)
مکمل هایی که احتمالاً باعث حفظ و سلامت عمومی ورزشکار می شوند.
گلوتامین
ویتامین ها ومواد آنتی اکسیدان
جینسنگ
دسته بندی مکمل ها بر اساس هوازی یا بی هوازی بودن آن ها
این دسته بندی را ، که در جول 2- 2 معرفی شده است ، استوت و آنتونیو انجام داده اند.
جدول 2- 2 دسته بندی مکمل ها بر اساس خواص هوازی و بی هوازی آن ها (استوت و آنتونیو)
مکمل های هوازی (استقامت) مکمل های بی هوازی (سرعت و قدرت)
کولین کراتین
کافئین مونوهیدرات
کوآنزیم 10Q بیکربنات سدیم
ال – کارنیتین بتا اچ ، ام ، بی
کروم پیکولینات کافئین
گلوتامین بعضی از استروییدهای گیاهی
مایعات و نوشابه های ورزشی
سولفات آهن
ویتامین C و E
دسته بندی مکمل ها بر اساس اثربخشی و ایمنی
در تقسیم بندی انستیتو ورزش استرالیا ( AIS) که معروفترین دسته بندی در این زمینه است و بسیاری از مؤسسات دیگر در جهان آن را ملاک کار خود قرار داده اند ، مبنا میزان اثربخشی مکمل در کارآزمایی های علمی و نیز ملاحظات مربوط به عوارض جانبی و سطح ایمنی مکمل است . در این دسته بندی ، چهار گروه مختلف از مکمل ها وجود دارد که نمونه های آنها به همراه توضیحات هرگروه در ادامه ذکر می شود.
گروه اول :
* شرایط
1- مکمل هایی که منابعی مفید و مناسب برای تأمین انرژی و مواد مغذی اند.
2- مکمل هایی که در کارآزمایی های علمی بر عملکرد ورزشکار اثر می گذارند و بر اساس یک دستور العمل خاص تجویز می شوند
* مکمل ها
1- نوشابه های ورزشی 2- کراتین
3- بیکربنات و سیترات سدیم 4- مواد آنتی اکسیدان
5- مکمل های آهن 6- مکمل های کلسیم
7- گلوکوزامین 8- گلیسرول
گروه دوم :
* شرایط
1- مربیان و ورزشکاران خواهان مصرف آنها هستند
2- این مکمل ها خیلی جدیدند و لازم است از نظر علمی بیشتر بررسی شوند
3- اطلاعات اولیه از تأثیر گذاری علمی آنها حکایت دارد
* مکمل ها
1- اکیناسه
2- گلوتامین
3- اچ . ام . بی
4- کلستروم
5- پیشزی ها
6- ریبوز
7- ملاتونین
گروه سوم :
* شرایط
1- مکمل هایی که آثار مفید یا اثبات شده ای ندارند.
2- بیشتر مکمل ها جزو این دسته اند .این مکمل ها با وجود مصرف گسترده در جامعه ورزش ، هیچ فایده ای برای عملکرد و سلامت ورزش ندارند
3- در بعضی موارد ممکن است با سازوکاری مشخص موجب افت عملکرد و میزان سلامت ورزشکار هم شوند.
* مکمل ها
1- اسیدهای آمینه
2- جینسنگ
3- گارلیک
4- کوانزیم 10 Q
5- کارنیتین
6- گرده زنبور عسل ( Bee Pollen )
7- کروم پیکولینات
8- ویتامین 12 B
9- آهن تزریقی
گروه چهارم :
* شرایط
1- موادی که کمیته بین المللی المپیک ( IOC) ممنوع کرده اسن .
* مکمل ها
1- آندروستن دیون
2- نوردیول و نوردیون
3- تریبولوس تریستریس و سایر فرآورده های گیاهی تستوسترون
4- افدرا (ماهوانگ)
با سلام